Internationale projecten: culturele clash of verbinding?

Mijn zomervakantie werd dit jaar ingevuld door twee eilanden: Curaçao en Ibiza. Allebei zonovergoten, warm, niet zo heel groot maar o zo verschillend. Twee eilanden die elke keer weer betoveren maar ook verwonderen, zeker vanuit professioneel oogpunt. Verblijf op beide eilanden is behalve leuk ook altijd leerzaam en inspirerend. In dit blog een paar ervaringen over werken op Curaçao.

Eerst wat over mijn achtergrond en mijn eigen culturele beleving: ik ben tweetalig, Spaans en Nederlands, en heb een dubbele culturele achtergrond. Ik heb het idee Nederland en Spanje heel goed te kennen evenals de culturen van beide landen. Toch is er heel van beide landen wat ik (nog steeds) niet weet. Curaçao daarentegen heb ik in 2004 leren kennen als werkgebied en pas later als vakantiegebied. Het voelt voor een deel als Spanje en juist daardoor voor mij vertrouwd en voor een deel als Nederland, maar het is toch echt Curaçaos. En van Curaçao weet ik heel zeker dat er veel is wat ik (nog helemaal) niet weet.

Curaçao

Curaçao is een Caribisch eiland. Heel Caribisch en exotisch maar tegelijk een soort van Europees en vertrouwd door de sterke invloeden vanuit Nederland en het Nederlands dat er wordt gesproken. Maar vergis je niet: het is echt onderdeel van de Cariben en het is beslist geen Nederland; (bijna) alles is anders.

In het kader van een project op Curaçao had ik daar afgelopen zomer een interview met een bouwkundestudent van de UNA (Universiteit van de Nederlandse Antillen). Onderwerp van gesprek waren ontwerpprincipes en de culturele of contextuele keuzes die je daarbij beïnvloeden. We bespraken een paar hele sprekende voorbeelden die hij in zijn opleiding was tegengekomen.

Cultuur als sturende factor bij ontwerpen

Eén van de opdrachten was geweest om een woningontwerp te maken voor Nederland, i.c. een eengezinswoning. Stel je eens voor: hoe moeilijk is dat voor een student die nog nooit in Europa is geweest? Kun je je überhaupt wel een voorstelling maken van de leefomgeving van de woning? Of van aspecten van een woning die bepaald worden door cultuur of klimaat? Van hoe Nederlanders leven? Van het klimaat? Van hoe een ‘standaard’ eengezinswoning er in de praktijk uitziet? Van de tuin die erbij hoort? Van het gras? De erfafscheiding? De indeling van de keuken? De plaats van de eethoek?

Neem bijvoorbeeld de garderobe. De garderobe in een Nederlands huishouden is behoorlijk belangrijk. En vooral ook behoorlijk aanwezig. Het beheersbaar houden van de enorme hoeveelheid jassen, schoenen, paraplu’s en andere weergebonden accessoires is gewoon lastig. Rekening houden met een garderobe in een ontwerp is goed omgaan met ruimte en het toevoegen van kwaliteit aan een ontwerp. Het is rekening houden met cultuur en klimaat. Veel studenten waren, ondanks studie van diverse voorbeelden, gewoonweg vergeten een garderobe op te nemen.

Een ander voorbeeld ging over de eethoek. In Nederland vaak in de nabijheid van de keuken, zo niet erin. Op Curaçao wordt echter veel buiten geleefd: de veranda neemt daarbij een belangrijke plaats in. Thuis wordt er dan ook buiten gegeten. Lekker in de wind en uit de zon. Kun je dat weten als Nederlandse student als je nog nooit in de Cariben bent geweest? Als je vanuit de Nederlandse ‘traditie’ juist de zon opzoekt in plaats van vermijdt? Als je niet weet hoe de wind voelt in dit gebied?

Klimaat als sturende factor bij ontwerpen

Een belangrijk klimatologisch verschil dat van grote invloed is op je ontwerpen, is de wind. In Nederland waait ie uit alle hoeken en heeft de neiging regelmatig te draaien. Hij kan warm zijn maar ook ijskoud. Op Curaçao niet. Daar komt de wind altijd uit dezelfde richting en is aangenaam qua temperatuur. Wel zo makkelijk om te weten als je een ontwerp maakt op de wind.

Een ander voorbeeld betrof de daglichttoetreding. In Nederland is dat een belangrijk onderdeel van het bouwbesluit. Een onderdeel waarmee je regelmatig moet stoeien om goed te krijgen in een ontwerp. Soms is het verlengen van een raam met 10 centimeter de oplossing voor meer daglicht en soms lukt het niet voldoende daglicht in een ruimte te krijgen en blijft de ruimte ‘onbenoemd’. Dat is belangrijke kennis bij zo’n ontwerp voor Nederland, zeker als je ontwerpt vanuit een land als Curaçao waarbij daglicht in de woning bepaald geen probleem is, integendeel.

Kun je internationaal goed presteren zonder de cultuur van een ander land door en door te kennen?

Vooral gevoel voor de cultuur is essentieel. Althans is mijn ervaring. Een andere cultuur volledig leren doorgronden zoals je eigen moedercultuur is lastig zo niet ondoenlijk. Maar moeite doen, belangstelling tonen, goed leren observeren, vragen durven stellen en meegaan in een andere cultuur doen wonderen.

Bovendien kan het juist voordelen hebben om in een ander land te werken vanuit een afwijkende culturele achtergrond: je brengt andere kennis mee en beleeft de cultuur anders, soms ‘scherper’. Je kunt ‘open’ naar de cultuur kijken, verwonderd, fris. Daardoor kun je nieuwe inzichten creëren die een andere kijk op een ontwerp of project kunnen geven. Het kan discussie geven en juist daardoor verbinden; het kan projecten zelfs naar een hoger plan tillen. Begrip en respect zijn daarbij sleutelbegrippen.

Belangrijk is wel om altijd met lokale specialisten te werken. Voor de vaak onzichtbare (lokale) puntjes op de i. En juist daarvoor heb je, niet alleen in Nederland, maar vooral in het buitenland, kennis van cultuur nodig.

El mundo es un pañuelo!

 

 

 

 

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *